Ngành Sư phạm Sinh học là gì, học gì, trường nào, ra trường cơ hội như nào?

Sư phạm Sinh học là ngành phù hợp với những bạn yêu môn Sinh, thích tìm hiểu khoa học sự sống và muốn theo đuổi nghề dạy học. Nếu bạn đang băn khoăn ngành này học gì, có khác Sinh học ra sao, ra trường làm việc ở đâu và thu nhập thế nào, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn.

I. Giới thiệu chung về ngành Sư phạm Sinh học

Sư phạm Sinh học thuộc nhóm ngành đào tạo giáo viên khoa học tự nhiên, nhưng trọng tâm không chỉ là học kiến thức Sinh học rồi đi dạy. Đây là ngành kết hợp giữa nền tảng khoa học sự sống, khoa học giáo dục và năng lực tổ chức dạy học môn Sinh học trong nhà trường phổ thông. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội mô tả ngành này theo hướng đào tạo giáo viên Sinh học chất lượng cao, có chuyên môn vững, tư duy khoa học hiện đại và khả năng giảng dạy trong môi trường giáo dục hội nhập.

I.1 Ngành Sư phạm Sinh học là gì?

Ngành Sư phạm Sinh học (Biology Teacher Education) đào tạo cử nhân sư phạm có đủ năng lực chuyên môn và nghiệp vụ để giảng dạy môn Sinh học ở trường phổ thông, đồng thời có khả năng thiết kế bài học, tổ chức thực hành, thí nghiệm, kiểm tra đánh giá và hỗ trợ học sinh phát triển năng lực khoa học.

Từ chương trình đào tạo chính thức có thể thấy người học không chỉ học kiến thức sinh học nền tảng mà còn được trang bị các học phần về phương pháp dạy học môn Sinh học, kiểm tra đánh giá, ứng dụng công nghệ trong dạy học và thực tập sư phạm.

Vai trò của Sư phạm Sinh học ngày càng rõ hơn khi giáo dục phổ thông hiện nay nhấn mạnh dạy học phát triển năng lực, tăng cường thực hành, trải nghiệm, nghiên cứu khoa học và giáo dục STEM. Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định STEM là phương thức giáo dục tích hợp, gắn kiến thức với thực tiễn; trong khi chương trình đào tạo Sư phạm Sinh học hiện nay cũng đã đưa vào các học phần như dạy học bằng nghiên cứu khoa học, sử dụng thực hành thí nghiệm trong dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin và tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Điều đó cho thấy ngành này không chỉ đào tạo giáo viên dạy kiến thức trên lớp mà còn đào tạo người có thể tổ chức học tập khoa học theo cách hiện đại hơn.

I.2 So sánh ngành Sư phạm Sinh học với ngành Sinh học

Sư phạm Sinh học và Sinh học đều học nền tảng khoa học sự sống, nhưng mục tiêu đào tạo khác nhau khá rõ.

Sư phạm Sinh học hướng đến đào tạo giáo viên nên ngoài kiến thức chuyên môn còn học tâm lý học, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, thực hành sư phạm và tổ chức hoạt động học tập cho học sinh; trong khi ngành Sinh học thiên về đào tạo cử nhân khoa học để đi theo hướng nghiên cứu, ứng dụng, phòng thí nghiệm hoặc các lĩnh vực chuyên sâu của khoa học sự sống.

Nói ngắn gọn hơn, nếu bạn muốn trở thành giáo viên Sinh học, Sư phạm Sinh học là hướng sát nghề hơn; còn nếu bạn muốn nghiêng về nghiên cứu hay ứng dụng sinh học, ngành Sinh học sẽ phù hợp hơn.

II. Chương trình đào tạo ngành Sư phạm Sinh học

Chương trình đào tạo Sư phạm Sinh học thường kéo dài 4 năm, được xây dựng theo hướng kết hợp kiến thức chuyên môn Sinh học với nghiệp vụ sư phạm và trải nghiệm nghề nghiệp trong môi trường phổ thông. Ở các trường sư phạm lớn, chương trình không tách rời hai phần này mà đan cài để sinh viên vừa học vững môn học, vừa biết cách dạy môn học.

Sinh viên theo học ngành này sẽ được đào tạo toàn diện cả về kiến thức chuyên ngành Sinh học lẫn năng lực sư phạm, để sau khi tốt nghiệp có thể tự tin đứng lớp, tổ chức bài giảng hấp dẫn và xây dựng được mối quan hệ tích cực với học sinh.

Các nội dung chính trong chương trình đào tạo:

Kiến thức cơ bản & chuyên sâu về Sinh học

Sinh viên sẽ được học toàn diện về các lĩnh vực trong Sinh học như:

• Di truyền học
• Sinh học phân tử
• Tế bào học
• Sinh thái học
• Giải phẫu, sinh lý người và động vật
• Thực vật học
• Công nghệ sinh học cơ bản

Đây là phần nền tảng giúp người học nắm vững nội dung sẽ giảng dạy ở bậc THCS, THPT.

Kiến thức giáo dục và kỹ năng sư phạm

Bao gồm các học phần như:

• Tâm lý học giáo dục
• Giáo dục học
• Phương pháp dạy học bộ môn
• Sinh học
• Thiết kế giáo án, kế hoạch bài giảng
• Tổ chức hoạt động nhóm, trải nghiệm, thí nghiệm Sinh học

Đây là khối kiến thức cốt lõi để người học phát triển tư duy sư phạm, biết cách giảng sao cho học sinh không chỉ hiểu mà còn hứng thú với môn Sinh.

Kiến tập, Thực tập sư phạm

Sinh viên sẽ được đi kiến tập, thực tập tại các trường phổ thông từ sớm để làm quen với môi trường sư phạm thực tế. Đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng giúp sinh viên hiểu rõ yêu cầu nghề nghiệp và rèn luyện kỹ năng nghề.

Kiến thức mở rộng

Nhiều trường hiện nay còn bổ sung thêm các môn về công nghệ giáo dục, kỹ năng mềm, ngoại ngữ chuyên ngành để sinh viên có thể thích ứng với môi trường giáo dục đổi mới, dạy học tích hợp và học trực tuyến.

III. Cơ hội nghề nghiệp và mức lương của ngành

Đầu ra của Sư phạm Sinh học gần nhất vẫn là lĩnh vực giáo dục, nhưng không chỉ dừng ở việc đứng lớp tại trường công lập. Từ nội dung đào tạo và nhu cầu tuyển dụng hiện nay, người học có thể đi theo các nhánh như dạy học trong trường phổ thông, dạy học tại hệ thống tư thục hoặc song ngữ, tham gia giáo dục STEM, phát triển học liệu và các công việc chuyên môn liên quan đến nội dung Sinh học trong môi trường giáo dục.

Đây là phần cần hiểu theo hướng sát nghề giáo dục hơn là mở quá rộng sang các nghề thuần sinh học.

III.1 Giáo viên Sinh học tại trường công lập

Đây là hướng đi sát ngành nhất. Với giáo viên THPT công lập, nguồn pháp lý hiện hành cho thấy giáo viên hạng III được áp dụng hệ số lương A1 từ 2,34 đến 4,98; mức lương cơ sở đang áp dụng là 2,34 triệu đồng/tháng. Tính theo khung này, mức lương theo hệ số tương đương khoảng 5,48 đến 11,65 triệu đồng/tháng, chưa tính các khoản phụ cấp và thu nhập tăng thêm tùy từng địa phương, trường học và vị trí công tác.

Với người mới vào nghề, mức thu nhập thực tế thường khởi đầu ở đầu khung và cần hiểu đây là mức tính theo ngạch bậc, không phải toàn bộ thu nhập nhận về mỗi tháng.

III.2 Giáo viên Sinh học tại trường tư, trường song ngữ và trung tâm

Ở khu vực ngoài công lập, mức thu nhập linh hoạt hơn và phụ thuộc vào kinh nghiệm, khả năng giảng dạy, ngoại ngữ và mô hình trường. Dữ liệu tuyển dụng hiện nay ghi nhận một số vị trí Giáo viên Sinh học có mức khoảng 10 đến 13 triệu đồng/tháng, 16 đến 20 triệu đồng/tháng, 19 đến 20 triệu đồng/tháng; còn vị trí Giáo viên Sinh học song ngữ cấp THPT có thể lên tới 25 triệu đồng/tháng.

Điều này cho thấy biên độ thu nhập của ngành ở khu vực tư nhân khá rộng, đặc biệt khi người dạy có chuyên môn tốt và có thể tham gia môi trường song ngữ hoặc chất lượng cao.

III.3 Giáo dục STEM, học liệu và nội dung môn Sinh

Một hướng đi khác khá hợp với Sư phạm Sinh học là tham gia giáo dục STEM, thiết kế học liệu, biên soạn nội dung môn học hoặc hỗ trợ chuyên môn cho các đơn vị edtech. Đây là hướng có thể suy ra khá rõ từ cấu trúc chương trình đào tạo, vì sinh viên được học dạy học Sinh học bằng nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ trong dạy học và sử dụng thực hành thí nghiệm trong lớp học.

Trên thị trường tuyển dụng, một số vị trí dạy STEM đang ở khoảng 8 đến 15 triệu đồng/tháng hoặc 10 đến 15 triệu đồng/tháng, còn vị trí biên soạn học liệu Lý Hóa Sinh có thể ở khoảng 9 đến 12 triệu đồng/tháng.

Với những bạn thích chuyên môn Sinh học nhưng muốn làm trong môi trường giáo dục linh hoạt hơn trường phổ thông truyền thống, đây là nhánh nghề đáng cân nhắc.

IV. Ai phù hợp với ngành này?

Sư phạm Sinh học phù hợp với những bạn thật sự yêu thích môn Sinh, tò mò về sự sống, cơ thể người, môi trường, sinh vật và các hiện tượng tự nhiên gắn với đời sống. Nếu bạn thích quan sát, thích thực hành, thích giải thích kiến thức khoa học theo cách dễ hiểu và có mong muốn truyền cảm hứng học tập cho người khác, đây là ngành khá phù hợp.

Ngành này cũng hợp với những bạn có tính kiên nhẫn, cẩn thận, có tư duy logic và khả năng giao tiếp tương đối tốt. Học Sư phạm Sinh học không chỉ cần nắm kiến thức mà còn cần biết tổ chức hoạt động học, thực hành, thí nghiệm, đánh giá học sinh và xử lý các tình huống trong môi trường giáo dục. Vì vậy, người học phù hợp thường là người có nền tảng tự nhiên ổn, biết lắng nghe và có tinh thần trách nhiệm với người học.

Nếu định hướng của bạn là trở thành giáo viên Sinh học, tham gia giáo dục STEM, làm học liệu hoặc làm việc trong môi trường giáo dục khoa học, ngành này rất đáng cân nhắc. Ngược lại, nếu bạn yêu Sinh học nhưng muốn đi sâu hơn vào nghiên cứu, thí nghiệm hoặc các hướng ứng dụng thuần khoa học sự sống, bạn nên xem thêm ngành Sinh học để chọn đúng hướng ngay từ đầu.