Ngành Khí tượng và khí hậu học là gì, học gì, trường nào, ra trường cơ hội như nào?

Nếu bạn quan tâm đến thời tiết, bão, mưa lớn, nắng nóng, khí hậu và muốn hiểu cách con người dự báo, phân tích và ứng phó với các hiện tượng đó, Khí tượng và khí hậu học là ngành rất đáng tìm hiểu. Bài viết này sẽ giúp bạn hình dung rõ ngành học này đào tạo gì, có thể làm việc ở đâu và có hợp với định hướng của mình hay không.

I. Giới thiệu chung về ngành Khí tượng và khí hậu học

Đây là một ngành thuộc nhóm khoa học Trái đất, gắn chặt với dự báo thời tiết, nghiên cứu khí hậu, cảnh báo thiên tai và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu.

Ngành Khí tượng và khí hậu học là gì?

Khí tượng và khí hậu học là ngành đào tạo người học nghiên cứu các quá trình vật lý trong khí quyển, các hiện tượng thời tiết và quy luật khí hậu, từ đó phục vụ dự báo, cảnh báo, phân tích rủi ro thiên tai và đánh giá biến đổi khí hậu. Tên tiếng Anh thường dùng là Meteorology and Climatology. Theo thông tin tuyển sinh và chương trình đào tạo của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN, đây là ngành đào tạo chuẩn bậc đại học với khối kiến thức ngành lớn và định hướng chuyên sâu rõ rệt.

Vai trò của ngành ngày càng rõ trong bối cảnh Việt Nam thường xuyên đối mặt với bão, mưa lớn, nắng nóng cực đoan, hạn hán và các rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu. Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học của HUS cho biết các hoạt động đào tạo và nghiên cứu của đơn vị gắn với nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn, cảnh báo sớm thiên tai và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu.

Phân biệt với một số ngành gần

Khí tượng và khí hậu học không giống Khoa học môi trường hay Địa lý tài nguyên và môi trường. Nếu Khoa học môi trường thường tập trung vào ô nhiễm, hệ sinh thái và quản lý môi trường, còn Địa lý tài nguyên và môi trường nghiêng về không gian lãnh thổ, tài nguyên và quy hoạch, thì Khí tượng và khí hậu học đi sâu vào khí quyển, mô hình khí tượng, dự báo thời tiết, phân tích khí hậu và các quá trình vật lý liên quan đến thời tiết khí hậu. Điều này thể hiện rõ qua các học phần như khí tượng synop, dự báo thời tiết bằng phương pháp số, khí tượng radar và vệ tinh, thống kê trong khí tượng.

II. Chương trình đào tạo ngành Khí tượng và khí hậu học

Khi tìm hiểu ngành này, điều quan trọng là phải nhìn nó như một ngành khoa học ứng dụng có nền tảng tự nhiên rất rõ, chứ không chỉ là ngành học dự báo thời tiết.

Tham khảo ngay chương trình đào tạo ngành Khí tượng và Khí hậu học của Trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội:

III. Cơ hội nghề nghiệp và mức lương của ngành

Đầu ra của ngành này không quá đại trà nhưng khá rõ chuyên môn. Sinh viên tốt nghiệp có thể đi theo hướng dự báo, nghiên cứu hoặc ứng dụng kỹ thuật, dữ liệu và quan trắc liên quan đến khí tượng khí hậu.

Nhánh 1. Dự báo thời tiết và nghiệp vụ khí tượng

Đây là nhánh nghề gần nhất với bản chất ngành. Sau khi tốt nghiệp, bạn có thể làm ở các đơn vị dự báo, trung tâm khí tượng thủy văn, dự án dịch vụ thời tiết hoặc các tổ chức liên quan đến thông tin thời tiết và cảnh báo.

Trên thị trường tuyển dụng, TopCV hiện có vị trí Chuyên viên Dự báo Thời tiết với mức lương tham khảo 7 đến 10 triệu đồng/tháng cho ứng viên kinh nghiệm dưới 1 năm. Đây là mức tham khảo ở một tin tuyển dụng cụ thể, không đại diện cho toàn bộ thị trường.

Nhánh 2. Nghiên cứu, phân tích khí hậu và biến đổi khí hậu

Một hướng đi quan trọng khác là nghiên cứu khí hậu, đánh giá xu thế biến đổi khí hậu, phân tích số liệu khí tượng và tham gia các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Trang tuyển sinh HUS nêu rõ chuẩn đầu ra liên quan đến thiết kế và đánh giá các nhiệm vụ khoa học công nghệ thuộc lĩnh vực Khí tượng và khí hậu học, còn Khoa HMO cũng cho thấy ngành này gắn với đào tạo ở cả bậc đại học, thạc sĩ, tiến sĩ.

Nhánh này phù hợp với người muốn tiếp tục học cao hơn hoặc làm việc ở viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm chuyên môn và các dự án khí hậu.

Nhánh 3. Ứng dụng kỹ thuật, quan trắc và tư vấn liên quan đến khí tượng khí hậu

Sinh viên ngành này cũng có thể tham gia các vị trí ứng dụng như quan trắc, xử lý số liệu, hỗ trợ mô hình, tư vấn kỹ thuật hoặc làm việc tại các doanh nghiệp cung cấp giải pháp thời tiết, khí tượng thủy văn và môi trường.

Một số tin tuyển dụng thực tế cho thấy các vị trí liên quan như Chuyên viên Thủy văn đang được đăng với mức lương tham khảo 15 đến 20 triệu đồng/tháng khi yêu cầu kinh nghiệm cao hơn và sử dụng được các phần mềm chuyên môn như ArcGIS, HEC-HMS, MIKE hay HEC-RAS. Dù đây là vị trí nghiêng sang thủy văn, nó vẫn phản ánh khá rõ nhu cầu nhân lực ứng dụng trong nhóm khí tượng thủy văn rộng hơn.

Về nơi làm việc, người học có thể hướng đến cơ quan chuyên môn, đơn vị dự báo, trường đại học, viện nghiên cứu, dự án môi trường khí hậu, doanh nghiệp công nghệ thời tiết hoặc các đơn vị cung cấp thiết bị và giải pháp quan trắc. Triển vọng của ngành gắn trực tiếp với nhu cầu nâng cao dự báo, cảnh báo sớm thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu ở Việt Nam.

IV. Ai phù hợp với ngành này?

Trước khi chọn ngành, bạn nên xác định mình có thực sự hứng thú với khoa học tự nhiên và các hiện tượng thời tiết khí hậu hay không. Đây là ngành hợp với những bạn hay đặt câu hỏi vì sao có bão, vì sao có mưa lớn, nắng nóng kéo dài hay biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến đời sống như thế nào.

Ngành này phù hợp với những bạn có nền tảng toán và vật lý tương đối tốt, thích phân tích số liệu, kiên nhẫn với công việc chuyên môn và không ngại học các công cụ tính toán, mô hình hoặc lập trình. Vì chương trình đào tạo nhấn mạnh phương pháp nghiên cứu, tính toán hiện đại và kỹ năng tin học, đây không phải ngành hợp với người chỉ thích học thuộc lý thuyết.

Về định hướng nghề nghiệp, ngành đặc biệt phù hợp với người muốn làm công việc có giá trị xã hội rõ rệt, gắn với dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai, nghiên cứu khí hậu và phục vụ phát triển bền vững. Nếu bạn muốn theo một ngành chuyên sâu, ít đại trà nhưng có ý nghĩa thực tế và lâu dài, Khí tượng và khí hậu học là lựa chọn đáng cân nhắc.