Ngành Địa tin học là gì, học gì, trường nào, ra trường cơ hội như nào?

Địa tin học là ngành dành cho những bạn thích bản đồ, dữ liệu không gian và công nghệ, muốn dùng GIS, viễn thám, GNSS và lập trình để giải quyết các bài toán thực tế về đất đai, đô thị, tài nguyên và môi trường. Với bài viết này, bạn có thể hiểu nhanh ngành Địa tin học là gì, học gì, ra trường làm gì, mức lương tham khảo ra sao và mình có hợp với ngành hay không.

I. Giới thiệu chung về ngành Địa tin học

Địa tin học là ngành đào tạo kỹ sư làm việc với dữ liệu địa không gian, từ khâu thu thập, điều tra, khảo sát, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phân tích, vận hành và chia sẻ thông tin địa lý trên nền tảng khoa học máy tính. Chương trình đào tạo kỹ sư Địa tin học của Trường Đại học Mỏ – Địa chất nêu rõ người học được trang bị kiến thức liên ngành để làm việc với lãnh thổ, lãnh hải, cơ sở dữ liệu không gian và các ứng dụng thực tiễn của công nghệ địa không gian.

I.1 Ngành Địa tin học là gì?

Địa tin học (Geomatics) ngành học cách biến dữ liệu vị trí thành thông tin có ích. Cốt lõi của ngành là kết hợp viễn thám, hệ thông tin địa lý, định vị vệ tinh, đo đạc bản đồ và công nghệ thông tin để thu thập, xử lý, phân tích và trực quan hóa dữ liệu không gian. Tài liệu giới thiệu ngành của HUMG mô tả khá rõ trục công nghệ này qua các mảng viễn thám, GIS và IT; còn tài liệu học thuật của ĐHQGHN xem Địa tin học là một lĩnh vực gắn với bộ công nghệ 3S gồm viễn thám, GIS và GPS/GNSS.

Vai trò của Địa tin học hiện nay tăng rất rõ cùng với chuyển đổi số, quy hoạch, quản lý đất đai, đô thị thông minh và quản trị dữ liệu quốc gia. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá dữ liệu đo đạc bản đồ, không gian địa lý là một loại tài nguyên số giữ vai trò then chốt trong quy hoạch và phát triển bền vững; Hà Nội cũng đang đặt mục tiêu đến năm 2030 cập nhật cơ sở dữ liệu nền địa lý quốc gia, bản đồ địa lý và dữ liệu đo đạc bản đồ độ chính xác cao để phục vụ phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh và ứng phó thiên tai, biến đổi khí hậu.

I.2 Phân biệt Địa tin học với một số ngành gần

Địa tin học dễ bị nhầm với Hệ thông tin địa lý hoặc Kỹ thuật trắc địa – bản đồ.

Điểm khác là GIS chỉ là một thành phần cốt lõi trong Địa tin học, còn Địa tin học có phạm vi rộng hơn, bao gồm cả viễn thám, GNSS, xử lý ảnh số, cơ sở dữ liệu không gian, phân tích dữ liệu địa không gian và phát triển ứng dụng. So với Kỹ thuật trắc địa – bản đồ, Địa tin học nghiêng mạnh hơn về dữ liệu số, phần mềm, cơ sở dữ liệu và các ứng dụng địa không gian trên nền CNTT.

II. Chương trình đào tạo ngành Địa tin học

Chương trình của ngành này mang tính lai giữa kỹ thuật đo đạc bản đồ và công nghệ thông tin. Sinh viên không chỉ học lý thuyết về không gian địa lý mà còn phải học cách xử lý dữ liệu, xây dựng hệ thống và làm việc với phần mềm, cơ sở dữ liệu cũng như ứng dụng thực tế.

Tham khảo chương trình đào tạo ngành Địa tin học của trường Đại học Mỏ – Địa chất để hiểu được sinh viên Địa tin học sẽ được học những môn gì. Chi tiết chương trình như sau:

III. Cơ hội nghề nghiệp và mức lương của ngành

Theo chương trình đào tạo kỹ sư Địa tin học của HUMG, người tốt nghiệp có thể làm việc tại các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp trong các lĩnh vực trắc địa – bản đồ, quản lý đất đai, viễn thám, công nghệ thông tin, quản lý đô thị, tài nguyên và môi trường. Điều này cho thấy đầu ra của ngành không hẹp và không chỉ bó trong một kiểu công việc duy nhất.

III.1 Kỹ sư GIS, biên tập bản đồ số, quản trị dữ liệu không gian

Đây là nhánh gần ngành nhất. Công việc thường là thành lập bản đồ số, xây dựng cấu trúc cơ sở dữ liệu GIS, cập nhật dữ liệu địa lý, kiểm tra chất lượng dữ liệu không gian và phục vụ các bài toán quy hoạch, hạ tầng, đất đai hoặc đô thị. Trên TopCV, vị trí Kỹ sư GIS bản đồ đang có mức 6 đến 15 triệu đồng/tháng, còn vị trí Nhân viên biên tập xử lý dữ liệu bản đồ đang ở mức 10 đến 12 triệu đồng/tháng.

Vì vậy, với người mới ra trường, có thể xem vùng khoảng 8 đến 12 triệu đồng/tháng là mốc tham khảo khá thực tế, còn mức cao hơn thường đi kèm kinh nghiệm và kỹ năng phần mềm tốt hơn.

III.2 Chuyên viên viễn thám, đo ảnh, phân tích ảnh địa không gian

Đây là hướng phù hợp với những bạn thích ảnh vệ tinh, ảnh bay chụp, phân loại ảnh, trích xuất thông tin bề mặt và ứng dụng dữ liệu ảnh vào nông nghiệp, môi trường, đô thị hay tài nguyên. TopCV hiện có tin tuyển Chuyên viên Trắc địa ảnh, Viễn thám ở mức 12 đến 14 triệu đồng/tháng; một tin tuyển khác cho thấy công việc của vị trí phân tích dữ liệu hình ảnh viễn thám là phát triển mô hình phân tích dữ liệu không gian từ ảnh viễn thám cho các bài toán nông nghiệp, môi trường và đô thị.

Đây là nhánh đòi hỏi chuyên môn khá đặc thù nên thu nhập thường phụ thuộc mạnh vào năng lực xử lý ảnh, viễn thám và mô hình.

III.3 Lập trình GIS, phát triển ứng dụng địa không gian

Đây là hướng đi nổi bật nếu bạn mạnh CNTT. Công việc thường gắn với xây dựng ứng dụng GIS, phát triển web GIS, xử lý dữ liệu không gian, tự động hóa quy trình và triển khai hệ thống địa không gian cho doanh nghiệp hoặc cơ quan quản lý. Trên TopCV, vị trí Nhân viên Lập trình GIS hiện có mức 15 đến 20 triệu đồng/tháng, còn một tin tuyển Kĩ sư Lập trình GIS khác đang để mức 12 đến 20 triệu đồng/tháng.

So với nhánh biên tập dữ liệu bản đồ, nhóm công việc này thường có mặt bằng thu nhập tốt hơn nhưng đổi lại yêu cầu rõ hơn về lập trình và phát triển phần mềm.

Nhìn chung, Địa tin học là ngành có đầu ra tốt nếu người học có kỹ năng phần mềm, dữ liệu và ngoại ngữ đủ khá. Thu nhập không nên hiểu là một con số cố định cho cả ngành, vì chênh lệch khá nhiều giữa nhánh GIS dữ liệu, viễn thám và lập trình GIS.

IV. Ai phù hợp với ngành này?

Địa tin học phù hợp với những bạn thích bản đồ, thích dữ liệu, có tư duy logic và không ngại học công nghệ. Đây là ngành hợp với người hứng thú với việc nhìn một khu đất, một đô thị hay một vùng lãnh thổ dưới góc nhìn dữ liệu không gian, rồi biến dữ liệu đó thành bản đồ, mô hình hoặc hệ thống phục vụ quản lý và ra quyết định.

Ngành này cũng hợp với người cẩn thận, kiên nhẫn, có khả năng học phần mềm, thích vừa làm việc với máy tính vừa hiểu thực địa. Nếu bạn quá ngại tọa độ, bản đồ, dữ liệu, hoặc không thích tư duy kỹ thuật và công nghệ, bạn nên cân nhắc kỹ trước khi chọn.