Bạn có thể nghe đầy đủ từng câu một người nói nhưng vẫn hiểu sai điều họ muốn truyền đạt. Điều này thường xảy ra khi tai vẫn tiếp nhận âm thanh nhưng sự chú ý đã chuyển sang việc khác, hoặc bạn đang bận chuẩn bị câu trả lời thay vì xử lý thông tin vừa nghe.
Vì vậy, lắng nghe không đơn giản là im lặng trong khi người khác nói. Bạn cần chú ý, xác định điều quan trọng, nhận ra phần mình chưa hiểu và phản hồi khi cần để kiểm tra cách hiểu.
Trong học tập, giao tiếp hay làm việc nhóm, đây là một kỹ năng có quan hệ rất gần với đặt câu hỏi, tư duy phản biện và khả năng cộng tác với người khác.
Kỹ năng lắng nghe là gì?
Kỹ năng lắng nghe là khả năng chủ động chú ý, xử lý điều đang được truyền đạt và phản hồi theo cách giúp bạn hiểu hoặc kiểm tra lại cách hiểu của mình.
Có thể phân biệt đơn giản ba khái niệm thường gặp:
| Khái niệm | Cách hiểu |
|---|---|
| Nghe | Tiếp nhận âm thanh và lời nói |
| Lắng nghe | Chủ động chú ý và xử lý nội dung được truyền đạt |
| Lắng nghe chủ động | Lắng nghe kèm phản hồi, diễn đạt lại hoặc đặt câu hỏi để làm rõ |
Trong nghiên cứu về active-empathic listening, quá trình lắng nghe được mô hình hóa qua ba thành phần là sensing, processing và responding. Processing liên quan đến việc chú ý, hiểu và diễn giải thông điệp; responding thể hiện qua các phản hồi bằng lời hoặc phi ngôn ngữ.
Không cần học thuộc ba thuật ngữ tiếng Anh này. Với mục đích thực hành, bạn có thể ghi nhớ:
Tiếp nhận → Xử lý → Phản hồi
Tiếp nhận: Người kia đang truyền đạt điều gì?
Xử lý: Mình hiểu điều đó như thế nào? Có điểm nào chưa rõ?
Phản hồi: Mình nên xác nhận, hỏi lại hay đưa ra quan điểm?
Đây cũng là lý do lắng nghe chủ động không kết thúc ở việc “nghe hết câu”.
Vì sao kỹ năng lắng nghe quan trọng?
Lắng nghe xuất hiện trong nhiều hoạt động hàng ngày, nhưng giá trị của nó dễ nhận thấy nhất khi bạn cần hiểu đúng trước khi hành động hoặc phản hồi.
Trong học tập
Khi nghe giảng, mục tiêu không phải chỉ là nghe được lời giáo viên nói. Bạn còn phải:
- nhận ra ý chính;
- kết nối với kiến thức đã biết;
- theo dõi ví dụ và lập luận;
- nhận ra điểm mình chưa hiểu;
- ghi lại điều cần hỏi.
Một tài liệu dành cho sinh viên của BCcampus cũng mô tả active listening là quá trình tập trung có chủ đích để hiểu điều người nói đang truyền đạt, thay vì chỉ để âm thanh đi qua. Tài liệu này khuyến khích người học xác nhận lại cách hiểu, hỏi khi cần làm rõ và tránh chuẩn bị phản ứng trước khi người nói hoàn thành ý.
Lắng nghe vì vậy có quan hệ trực tiếp với học tập chủ động và kỹ năng đặt câu hỏi.
Trong giao tiếp
Nếu không nghe kỹ, bạn rất dễ phản hồi vào điều mình nghĩ người kia muốn nói, thay vì điều họ thực sự vừa nói.
Ví dụ, một người bạn nói: “Dạo này mình thấy bài nhóm hơi khó theo kịp.”
Nếu lập tức kết luận: “Chắc cậu lười thôi.”
bạn đã chuyển từ nghe sang phán xét.
Một phản hồi hữu ích hơn có thể là: “Phần nào khiến cậu khó theo kịp nhất?”
Câu hỏi thứ hai tạo thêm thông tin trước khi bạn đưa ra kết luận.
Trong làm việc nhóm
Một nhóm không chỉ cần từng thành viên trình bày ý kiến. Các thành viên còn phải hiểu:
- người khác đang đề xuất điều gì;
- lý do phía sau phương án đó;
- các điểm đang thống nhất;
- điểm nào còn bất đồng;
- thông tin nào còn thiếu.
Nếu mỗi người chỉ chờ đến lượt mình nói, cuộc trao đổi có thể có rất nhiều lời nhưng rất ít phối hợp.
Khi đánh giá một quan điểm
Muốn phản biện một ý kiến, trước tiên bạn phải hiểu nó.
Nếu chỉ nghe một phần rồi lập tức tìm cách bác bỏ, bạn có thể đang phản biện một phiên bản khác với điều người kia thực sự nói.
Vì vậy, lắng nghe và tư duy phản biện không đối lập nhau.
Bạn có thể nghe rất kỹ và cuối cùng vẫn không đồng ý.
Lắng nghe chủ động diễn ra như thế nào?
Framework:
Tiếp nhận → Xử lý → Phản hồi
nghe đơn giản, nhưng mỗi phần đều có những việc cụ thể bạn có thể thực hiện.
1. Tiếp nhận: dành sự chú ý cho thông tin
Bước đầu tiên là tạo đủ sự chú ý để thông tin có cơ hội được xử lý.
Trong một cuộc trò chuyện, bạn có thể:
- giảm những yếu tố gây phân tâm;
- để người kia hoàn thành một ý trước khi phản hồi;
- chú ý tới nội dung chính;
- để ý đến ngữ điệu hoặc bối cảnh khi chúng giúp làm rõ thông điệp.
Điều này không có nghĩa bạn phải ghi nhớ từng chữ.
Giả sử giáo viên đang giải thích một khái niệm dài. Điều đáng chú ý hơn có thể là:
Khái niệm này dùng để giải thích điều gì?
Có những điều kiện nào?
Ví dụ nào minh họa cho nó?
Mình bắt đầu mất dấu ở bước nào?
2. Xử lý: xác định mình vừa hiểu điều gì
Đây là phần thường bị bỏ qua.
Người khác có thể đã nói xong, nhưng bạn vẫn cần xử lý thông tin vừa nhận được.
Có thể tự hỏi:
- Ý chính là gì?
- Đâu là dữ kiện?
- Đâu là nhận định?
- Có thuật ngữ nào mình chưa hiểu?
- Có phần nào chưa đủ thông tin?
- Mình có đang chỉ chú ý tới những gì phù hợp với quan điểm sẵn có không?
Ví dụ, một thành viên nhóm nói: “Theo mình nên chọn phương án A vì sẽ nhanh hơn.”
Nếu chỉ nhớ: “Bạn ấy chọn A.”
bạn đã bỏ mất phần quan trọng:
tiêu chí bạn ấy đang ưu tiên là thời gian.
Đó có thể chính là điểm cần thảo luận.
3. Phản hồi: kiểm tra cách hiểu
Bạn không cần phản hồi mọi câu bằng một đoạn dài.
Đôi khi chỉ cần ba công cụ rất đơn giản.
Diễn đạt lại
“Nếu mình hiểu đúng thì ý bạn là phần dữ liệu phải hoàn thành trước vì các phần còn lại đều phụ thuộc vào nó, đúng không?”
Bạn đang kiểm tra xem cách mình hiểu có khớp với ý người nói hay không.
Hỏi làm rõ
“Khi bạn nói phương án này tốn nhiều thời gian, bạn đang tính cả thời gian chuẩn bị hay chỉ thời gian thực hiện?”
Hỏi tiếp
“Điều gì khiến bạn đi đến kết luận đó?”
Đây là lúc lắng nghe nối trực tiếp với kỹ năng đặt câu hỏi.
Câu hỏi tiếp theo tốt thường được sinh ra từ điều bạn vừa nghe, chứ không phải từ một danh sách câu hỏi chuẩn bị sẵn.
Lắng nghe không có nghĩa là làm những điều này
Có một số hành vi thường được gắn với “người biết lắng nghe”, nhưng nếu biến chúng thành checklist cứng thì rất dễ hiểu sai bản chất của kỹ năng.
Im lặng nghĩa là đang lắng nghe
Không nhất thiết.
Bạn có thể hoàn toàn im lặng nhưng đang:
- nghĩ tới chuyện khác;
- nhìn điện thoại;
- chuẩn bị câu mình sắp phản bác;
- không xử lý nội dung vừa nghe.
Im lặng chỉ tạo không gian để nghe. Nó không đảm bảo bạn đã hiểu.
Luôn phải nhìn thẳng vào mắt người nói
Giao tiếp bằng mắt có thể là một tín hiệu chú ý, nhưng không nên biến nó thành quy tắc:
“Người lắng nghe tốt phải luôn nhìn vào mắt.”
Cách sử dụng và cảm nhận ánh mắt khác nhau giữa từng người, bối cảnh và văn hóa. Các nghiên cứu so sánh người Nhật Bản và Phần Lan cũng cho thấy direct gaze có thể được cảm nhận khác nhau giữa các nhóm văn hóa.
Điều quan trọng hơn là:
thể hiện sự chú ý theo cách phù hợp với tình huống.
Lắng nghe nghĩa là đồng ý
Không.
Bạn có thể nói: “Mình hiểu lý do bạn chọn phương án A.”
và sau đó: “Nhưng mình không đồng ý vì dữ liệu B cho thấy một vấn đề khác.”
Hai câu này không mâu thuẫn.
Hiểu một lập luận và đồng ý với lập luận đó là hai việc khác nhau.
Quan sát biểu cảm nghĩa là biết người kia đang nghĩ gì
Nét mặt, tư thế hoặc giọng nói có thể cung cấp thêm tín hiệu, nhưng không nên coi chúng là bằng chứng chắc chắn về suy nghĩ hoặc cảm xúc của người khác.
Nếu bạn nhận thấy điều gì đó nhưng không chắc, cách tốt hơn thường là hỏi.
Ví dụ: “Mình thấy cậu hơi ngập ngừng ở phần này. Có điểm nào cậu vẫn chưa đồng ý không?”
thay vì tự kết luận: “Cậu rõ ràng là không thích ý tưởng này.”
Lắng nghe tốt nghĩa là phải đưa ra lời khuyên
Không phải cuộc trò chuyện nào cũng cần giải pháp ngay lập tức. Khi một người chia sẻ vấn đề, đôi lúc bạn chưa biết họ đang cần:
- được nghe;
- được giúp làm rõ vấn đề;
- hay thực sự muốn một lời khuyên.
Nếu không chắc, có thể hỏi: “Cậu muốn mình cùng nghĩ cách giải quyết hay trước tiên chỉ muốn nói rõ chuyện này?”
Đó cũng là một câu hỏi giúp bạn phản hồi đúng nhu cầu hơn.
Những thói quen khiến bạn nghe nhưng chưa thực sự lắng nghe
Một số vấn đề không nằm ở việc bạn “không biết lắng nghe”, mà ở những thói quen nhỏ làm mất thông tin trong lúc nghe.
| Thói quen | Điều có thể xảy ra |
|---|---|
| Vừa nghe vừa làm việc khác | Sự chú ý liên tục phải chuyển giữa nhiều việc |
| Chuẩn bị câu trả lời khi người khác đang nói | Bạn dễ bỏ lỡ phần thông tin tiếp theo |
| Ngắt lời quá sớm | Người nói chưa hoàn thành ý |
| Chỉ chú ý phần mình đồng ý hoặc phản đối | Thông tin bị lọc qua quan điểm có sẵn |
| Vội đưa ra giải pháp | Bạn có thể đang xử lý một vấn đề chưa được hiểu đầy đủ |
Vừa nghe vừa làm việc khác
Bạn vừa nghe bạn mình nói, vừa kiểm tra thông báo điện thoại.
Có thể bạn vẫn nghe được phần lớn câu chuyện, nhưng một vài chi tiết quan trọng rất dễ bị bỏ sót.
Khi cuộc trao đổi quan trọng, một thay đổi nhỏ như đặt điện thoại xuống cũng giúp giảm việc phải chuyển sự chú ý liên tục.
Chuẩn bị câu trả lời quá sớm
Người kia đang nói: “Mình nghĩ phương án này chưa ổn vì…”
Nhưng ngay khi nghe “chưa ổn”, bạn đã bắt đầu nghĩ: “Mình sẽ giải thích cho cậu ấy tại sao cậu ấy sai.”
Phần sau của câu nói rất có thể chính là lý do bạn cần nghe nhất.
Ngắt lời trước khi hiểu hết ý
Có những tình huống cần ngắt lời để làm rõ, nhưng việc thường xuyên hoàn thành câu hộ người khác hoặc phản hồi khi họ chưa nói xong dễ khiến bạn xử lý một ý chưa hoàn chỉnh.
Chỉ nghe những gì phù hợp với quan điểm của mình
Giả sử bạn đã tin phương án A tốt nhất.
Khi nghe người khác trình bày, bạn dễ chú ý mạnh tới:
những câu ủng hộ A
và xem nhẹ:
những dữ kiện khiến A có vấn đề.
Đây là lý do lắng nghe tốt còn đòi hỏi bạn nhận ra cách quan điểm sẵn có đang ảnh hưởng tới điều mình chú ý.
Vội đưa giải pháp
Một người nói: “Mình đang không theo kịp môn này.”
Bạn ngay lập tức trả lời: “Thế thì học thêm đi.”
Nhưng vấn đề thực tế có thể là:
- không hiểu kiến thức nền;
- không biết cách ôn;
- bỏ lỡ một số buổi học;
- tài liệu không phù hợp;
- hoặc đang gặp khó ở đúng một chương.
Một câu hỏi làm rõ thường nên xuất hiện trước giải pháp.
Cách lắng nghe hiệu quả trong học tập
Đây là môi trường rất thuận lợi để luyện kỹ năng lắng nghe vì bạn có thể quan sát kết quả khá rõ:
sau khi nghe, mình hiểu được gì?
còn phần nào chưa hiểu?
mình có giải thích lại được không?
Khi nghe giảng
Đừng đặt mục tiêu: “Mình phải ghi lại được mọi câu giáo viên nói.”
Thay vào đó, cố xác định:
- chủ đề đang được giải thích;
- luận điểm hoặc nguyên tắc chính;
- các bước;
- ví dụ;
- điều kiện hoặc ngoại lệ;
- phần bản thân đang chưa theo kịp.
Ví dụ, nếu giáo viên giải một bài toán gồm bốn bước, bạn hiểu bước 1 và 2 nhưng mất dấu ở bước 3.
Đó chính là thông tin cần ghi lại: “Tại sao từ bước 2 lại suy ra bước 3?”
Lắng nghe tốt vì vậy không phải là không bao giờ bỏ sót, mà còn là khả năng nhận ra mình bắt đầu không hiểu từ đâu.
Đó cũng là điểm nối trực tiếp với kỹ năng đặt câu hỏi.
Khi nghe video hoặc bài giảng online
Video có một lợi thế mà lớp học trực tiếp không phải lúc nào cũng có: bạn có thể dừng lại.
Sau một đoạn quan trọng, thử tạm dừng và tự hỏi:
Phần vừa rồi nói điều gì?
Nếu phải giải thích lại bằng một câu, mình sẽ nói thế nào?
Có thuật ngữ hoặc bước nào mình vẫn chưa hiểu?
Nếu không thể diễn đạt lại ý chính, có thể bạn chỉ mới “nghe thấy” chứ chưa xử lý đủ nội dung.
Lúc đó hãy quay lại đúng đoạn đang vướng thay vì xem lại toàn bộ video.
Khi thảo luận nhóm
Trong thảo luận, đừng chỉ nghe để xác định: ai đang cùng phe với mình.
Hãy thử theo dõi:
- có những phương án nào;
- mỗi phương án dựa trên tiêu chí gì;
- mọi người đang thống nhất ở đâu;
- bất đồng thực sự nằm ở đâu;
- còn dữ kiện nào chưa có.
Ví dụ:
Bạn A: “Nên chọn phương án 1 vì làm nhanh nhất.”
Bạn B: “Mình thích phương án 2 vì chi phí thấp hơn.”
Hai người chưa chắc bất đồng về bản thân hai phương án. Họ đang ưu tiên hai tiêu chí khác nhau.
Một người lắng nghe tốt có thể nhận ra điều đó và hỏi: “Vậy trước tiên nhóm có cần thống nhất chúng ta ưu tiên thời gian hay chi phí không?”
Đây là nơi lắng nghe kết nối trực tiếp với kỹ năng làm việc nhóm.
Khi nhận phản hồi
Nhận feedback là một tình huống đặc biệt dễ khiến chúng ta ngừng lắng nghe.
Giáo viên nói: “Bài của em có ý khá tốt nhưng lập luận chưa rõ.”
Phản ứng đầu tiên có thể là: “Nhưng em đã giải thích ở đoạn 3 rồi.”
Nếu phản hồi ngay, bạn có thể bỏ lỡ cơ hội hiểu chính xác vấn đề.
Hãy thử hỏi: “Phần nào trong lập luận khiến thầy/cô thấy chưa rõ?”
Sau câu trả lời, bạn có thể tiếp tục: “Có phải vấn đề là em đưa kết luận trước khi đưa đủ bằng chứng không?”
Lắng nghe feedback không có nghĩa bạn phải chấp nhận mọi nhận xét. Nó giúp bạn hiểu chính xác phản hồi trước khi quyết định có áp dụng hay không.
Cách lắng nghe khi giao tiếp và làm việc nhóm
Giả sử một thành viên nói: “Mình thấy nhóm đang bị chậm vì phần dữ liệu chưa xong.”
Một phản ứng rất nhanh có thể là: “Tớ biết rồi, cứ làm nhanh lên là được.”
Câu này phản hồi ngay nhưng chưa làm rõ được gì.
Bạn có thể thử: “Ý cậu là phần dữ liệu đang chặn các phần còn lại đúng không? Hiện đang thiếu dữ liệu nào?”
Câu thứ hai thực hiện hai việc:
- kiểm tra cách hiểu;
- tìm thêm thông tin để xử lý vấn đề.
Điểm quan trọng không phải là câu thứ hai “lịch sự hơn”. Nó hữu ích hơn.
Một nguyên tắc khá đơn giản có thể áp dụng trong nhiều cuộc trao đổi:
Hiểu trước, phản hồi sau.
Nếu chưa hiểu: hỏi làm rõ.
Nếu sợ hiểu sai: diễn đạt lại.
Nếu đã hiểu nhưng không đồng ý: phản biện vào đúng điều người kia thực sự nói.
Nếu cần phối hợp: hỏi xem bước tiếp theo là gì.
Kỹ năng lắng nghe liên quan đến những kỹ năng nào?
Lắng nghe không hoạt động riêng lẻ.
| Kỹ năng | Mối liên hệ |
|---|---|
| Đặt câu hỏi | Câu hỏi tiếp theo thường dựa trên điều vừa nghe |
| Tư duy phản biện | Cần hiểu lập luận trước khi đánh giá |
| Làm việc nhóm | Cần tiếp nhận ý kiến, feedback và thông tin từ thành viên khác |
| Giao tiếp | Trao đổi có cả chiều truyền đạt và tiếp nhận thông tin |
Với kỹ năng đặt câu hỏi
Trong bài về kỹ năng đặt câu hỏi, quá trình chúng ta sử dụng là:
Xác định mục tiêu → Hỏi → Nghe → Hỏi tiếp.
Lắng nghe chính là cầu nối giữa: Hỏi và Hỏi tiếp.
Nếu không xử lý câu trả lời, câu hỏi tiếp theo rất dễ trở thành một câu hỏi hoàn toàn tách rời.
Với tư duy phản biện
Phản biện không nên bắt đầu từ: “Mình không đồng ý.”
Nó nên bắt đầu từ: “Mình đã hiểu đúng lập luận này chưa?”
Sau đó mới kiểm tra:
- bằng chứng;
- giả định;
- logic;
- giới hạn.
Với làm việc nhóm
Teamwork cần rất nhiều hoạt động nghe:
- nhận nhiệm vụ;
- cập nhật tiến độ;
- tiếp nhận góp ý;
- làm rõ bất đồng;
- hiểu khó khăn của thành viên khác.
Vì vậy, lắng nghe là một trong những kỹ năng hỗ trợ trực tiếp cho làm việc nhóm hiệu quả.
Cách rèn luyện kỹ năng lắng nghe
Bạn không cần cố trở thành người có thể tập trung hoàn hảo trong mọi cuộc trò chuyện.
Hãy luyện một quy trình cụ thể:
Tập trung → Nghe hết ý → Tóm tắt → Hỏi lại → Phản hồi → Xem lại
1. Tập trung
Khi cuộc trao đổi quan trọng, giảm những thứ dễ kéo sự chú ý đi nơi khác.
Ví dụ:
- đặt điện thoại sang một bên;
- đóng tab không liên quan;
- tạm dừng việc đang làm.
2. Nghe hết ý
Tránh phản ứng chỉ vì một từ hoặc một câu khiến bạn đồng ý hoặc khó chịu.
Đợi người kia hoàn thành ý nếu tình huống cho phép.
3. Tóm tắt
Tự hỏi: Người này vừa muốn nói điều gì?
Nếu nội dung quan trọng, có thể diễn đạt lại: “Nếu mình hiểu đúng thì…”
4. Hỏi lại
Nếu có điểm chưa rõ, đừng cố tự điền phần còn thiếu.
Hỏi: “Bạn có thể nói rõ hơn phần này không?”
hoặc: “Khi nói X, bạn đang muốn nói tới trường hợp nào?”
5. Phản hồi
Sau khi đã đủ thông tin, bạn mới:
- đưa quan điểm;
- phản biện;
- đề xuất giải pháp;
- hoặc thống nhất hành động tiếp theo.
6. Xem lại
Với một số cuộc trao đổi quan trọng, hãy tự hỏi:
Mình đã hiểu đúng vấn đề chưa?
Có lúc nào mình ngắt lời quá sớm?
Có thông tin nào mình bỏ qua vì đang nghĩ tới câu trả lời?
Câu hỏi nào đã giúp mình hiểu thêm?
Đây không phải bài kiểm tra bản thân mỗi ngày. Chỉ cần thỉnh thoảng nhìn lại cũng giúp bạn nhận ra thói quen nghe của mình.
Bài tập 5 phút lắng nghe
Nếu muốn bắt đầu ngay, hãy thử một bài tập rất đơn giản.
Trong một cuộc trò chuyện bình thường, dành khoảng 5 phút để thực hiện năm việc:
1. Đặt điện thoại sang một bên.
2. Để người kia hoàn thành ý trước khi phản hồi.
3. Sau một ý quan trọng, tóm tắt lại bằng lời của bạn.
Ví dụ: “Nếu mình hiểu đúng thì cậu đang gặp khó nhất ở phần…?”
4. Đặt một câu hỏi làm rõ hoặc hỏi tiếp.
Ví dụ: “Điều gì khiến phần đó khó nhất?”
5. Sau đó mới đưa quan điểm của mình.
Kết thúc cuộc trò chuyện, tự hỏi: Mình có biết thêm điều gì mà lúc đầu chưa biết không?
Nếu câu trả lời là có, bạn đã không chỉ “nghe thấy”. Bạn đã thực sự thu được thêm thông tin từ quá trình lắng nghe.
Tài liệu Student Success cũng khuyến khích người học thực hành active listening trong các tình huống thật rồi nhìn lại kỹ thuật nào mình đã sử dụng và kỹ thuật nào đáng lẽ có thể áp dụng thêm.
Kỹ năng lắng nghe được sử dụng trong nghề nghiệp như thế nào?
Hầu như nghề nào cũng có lúc phải lắng nghe, nhưng mục đích sử dụng sẽ khác nhau.
Không nên suy luận: “Mình lắng nghe tốt nên chắc chắn hợp nghề X.”
Một kỹ năng chỉ là một phần trong tổng thể yêu cầu của nghề.
Cách hữu ích hơn là nhìn xem một nghề sử dụng kỹ năng lắng nghe để thực hiện nhiệm vụ nào.
| Nghề | Lắng nghe được sử dụng để |
|---|---|
| Business Analyst | Hiểu nhu cầu, yêu cầu và phản hồi từ các bên liên quan |
| Chuyên viên Marketing | Tiếp nhận phản hồi, hiểu vấn đề của đối tượng và phối hợp với các bộ phận |
| Backend Developer | Làm rõ yêu cầu kỹ thuật, trao đổi khi xử lý lỗi và tiếp nhận feedback từ đồng đội |
Ví dụ, Business Analyst có thể nhận một yêu cầu như: “Chúng tôi muốn quy trình đăng ký đơn giản hơn.”
Đó chưa phải một yêu cầu đủ rõ để triển khai.
BA cần nghe, làm rõ và tiếp tục hỏi:
Bước nào hiện gây khó khăn?
Người dùng thường bỏ dở ở đâu?
“Đơn giản hơn” đang được đánh giá bằng tiêu chí nào?
Trong tình huống này, lắng nghe và đặt câu hỏi hoạt động cùng nhau.
Với nghề kỹ thuật như Backend Developer cũng tương tự.
Khi Tester báo một lỗi, Developer cần hiểu:
- lỗi xảy ra trong điều kiện nào;
- kết quả hiện tại là gì;
- kết quả mong đợi là gì;
- lỗi có tái hiện được không.
Lắng nghe tốt không thay thế chuyên môn, nhưng giúp thông tin chuyên môn được truyền đạt và xử lý chính xác hơn.
Kết luận
Lắng nghe tốt không nằm ở việc im lặng lâu hơn, nhìn vào mắt người khác nhiều hơn hay cố đoán xem họ đang nghĩ gì.
Điều quan trọng hơn là dành sự chú ý cho thông tin, xử lý điều vừa nghe và phản hồi để kiểm tra mình đã hiểu đúng hay chưa.
Trong cuộc trò chuyện tiếp theo, bạn có thể bắt đầu bằng một việc rất nhỏ:
Trước khi đưa quan điểm của mình, hãy thử tóm tắt lại bằng một câu xem bạn vừa hiểu người kia như thế nào.
Chỉ riêng thói quen đó đã khiến lắng nghe trở thành một hành động chủ động hơn thay vì đơn giản là chờ tới lượt mình nói.
Câu hỏi thường gặp
Nghe và lắng nghe khác nhau như thế nào?
Nghe chủ yếu là tiếp nhận âm thanh, còn lắng nghe đòi hỏi bạn chú ý và xử lý điều đang được truyền đạt. Khi lắng nghe chủ động, bạn còn phản hồi hoặc hỏi lại để kiểm tra cách hiểu.
Lắng nghe chủ động có nghĩa là phải đồng ý với người nói không?
Không. Bạn có thể hiểu rõ quan điểm của một người nhưng vẫn không đồng ý. Lắng nghe tốt giúp bạn biết chính xác mình đang đồng ý hoặc phản biện điều gì.
Nếu chưa hiểu thì có nên ngắt lời để hỏi ngay không?
Tùy tình huống. Nếu người nói đang hoàn thành một ý ngắn, thường nên để họ nói xong rồi hỏi. Nếu tiếp tục nghe sẽ khiến phần sau mất nghĩa, bạn có thể xin phép làm rõ ngay.
Làm sao luyện lắng nghe khi mình dễ mất tập trung?
Hãy bắt đầu với những cuộc trò chuyện ngắn, giảm yếu tố gây phân tâm và thử tóm tắt lại ý chính sau khi nghe. Khi đã quen, bạn có thể áp dụng cách này trong những cuộc trao đổi dài hơn.
